Een merkwaardig gezin
Aflevering: 6 dd. 6-5-2005 versie: 1.1
BOMEN MET BERT
DE VERHALEN
In deze aflevering: Herinnert u haar nog? ·         Orgelpijp ·         Kindersterfte ·         Gezinssamenstelling ·         Samengaan ·         Moeilijke situatie ·         Maria Clavant ·         Ja, ja ·         Het verhaal van Kenau ·         Rond 1870 ·         Niet breed? ·         Naar de Oost ·         Uit je (schedel) dak! ·         Even verderop ·         De wadjakschedel
Herinnert u zich haar nog? Uw     grootmoeder     of     over-     of     (bet)overgrootmoeder     Antonette Frederica   Baerentz?   De   dochter   van   Teunis   Baerentz?   We   hebben iets    van    haar    verteld    in    onze    eerste    nieuwsbrief.    De    vrouw    van Hendrik Arnoud, de inspecteur van het onderwijs in Indië. We   hebben   toen   ook   verteld   dat Teunis   Baerentz   een   tweede   huwelijk aangegaan   was   met   Maria   Clavant.   Wat   wil   je   als   je   kinderen   4   tot   12 jaar oud zijn? Als   Frederica   Catharina   Burger   op   26   april   1859   komt   te   overlijden, waarschijnlijk   in   het   kraambed   van   Willem   Jan   Gerrit,   want   die   is   de 7e   geboren,   blijft Teunis   ontredderd   achter.   Het   zal   het   zesde   kind   zijn dat   hij   verliest   (maar   dat   weet   ie   nog   niet,   die   klap   komt   pas   twee maanden later)…. Nu zijn vrouw…. Hij overziet de situatie: Antoinette   moet   nog   vier   worden.   Twee   jaar   geleden   stierf   Maria   na een    maand    geleefd    te    hebben.    Daarvoor    Christina,    En    Pieter Johannes    en    Jan    Willem,    daarvoor    Johanna    en    het    eerste    kind Johannes   Pieter   was   maar   een   week   of   10.   Teun   is   langzamerhand meer   vertrouwder   met   de   dood   dan   met   het   leven.   Hij   is   nu   48.   En staat    er    alleen    voor.    Carolina    en    Anna    kunnen    wel    wat,    maar Willemien en Antoinette hebben toch een moeder nodig?
Antoinette Frederica Baerentz   Antoinette Frederica Baerentz huwde met Hendrik Arnoud de Nooy in 1878. Zij vertrekken naar Nederlands Indië en krijgen daar 8 kinderen. Drie ervan worden dood geboren. (l’histoire se repète)   Johan Anton, in onze kroniek bekend als Opa de Nooy is in 1890 geboren… En is een blijvertje..
Orgelpijp Ik   betrap   me   er   op   dat   ik   vaak   bij   het   verzamelen   van   de   gegevens   van   een   gezin   denk:   “goh dat   was   een   groot   gezin!   Moet   je   kijken   14   kinderen!   Een   orgelpijp!”   Je   hebt   er   dan   geen   erg   in dat   een   deel   van   die   kinderen   vaak   vroegtijdig   zijn   weggevallen.   Je   kan   dat   niet   aflezen   aan de   geboortedata.   Soms   zie   je   een   naam   terugkomen   en   dat   weet   je   dat   de   “vorige”   is   over - leden.   Maar   als   er   zo’n   sleep   kinderen   is,   zijn   de   oudsten   vaak   het   huis   al   uit,   hetgeen   het aantal   borden   bij   het   avondeten   wel   beperkt…   Je   moet   dus   eigenlijk   een   bepaald   tijdstip nemen en kijken hoe de situatie dan is. Ik   heb   zo’n   situatie   eens   gereconstrueerd   voor   het   gezin   van   Teunis   Baerentz   en   Federica Catharina   Burger,   het   gezin   waar   Antoinette   Frederica   uit   voort   komt.   Om   de   een   of   andere reden   intrigeert   die   familie   mij.   En   dat   gevoel,   zo   zal   blijken   uit   deze   nieuwsbrief   is   terecht.   Ik heb een aantal leuke ontdekkingen gedaan. Daarover dus later meer. Toen   Frederica   Catharina   Burger   in   1859   het   tijdelijke   voor   het   eeuwige   wisselde   had   ze   12 kinderen   ter   wereld   gebracht.   Slechts   4   leefden   er   nog.   Onze   Antoinette   Frederica   was   daar één   van.   We   beseffen   vaak   onvoldoende   dat   men   is   opgevoed   door   een   stiefmoeder.   Is   dat   de reden   dat   in   sprookjes   zoveel   stiefmoeders   voorkwamen?   Ze   bestonden!   Ze   bestaan   nu   nog of   weer,   als   gevolg   van   de   echtscheidingen…   Zo   werd   ook   Antoinette   F.   groot   gebracht   door haar   stiefmoeder   Maria   Clavant.   We   moeten   ook   niet   vergeten   dat   als   er   hertrouwd   werd   (vaak met   iemand   in   dezelfde   omstandigheden,   dus   ook   een   partner   verloren)   er   twee   gezinnen samengevoegd werden. Effe wenne! Inschikken! Toen   Maria   Clavant   met   haar   gezin   bij   Theunis   introk   (waarschijnlijk   niet   omgekeerd),   twee jaar   na   de   dood   van   Frederica   Burger   en   ruim   een   jaar   nadat   Pieter   Gevers   Deijnoot   was overleden,   kwamen   er   opeens   5   kids   bij   tussen   de   10   en   de   16.   Meer   afwashulp   in   de   keuken, meer   handen   om   klussen   op   te   knappen   (en   niemand   onttrok   zich   door   naar   de   TV   te   gaan kijken….)   Maar   ook   een   herschikking   van   de   sociale   situatie   en   de   pikorde!   Antoinette   kreeg ze   allemaal   boven   zich.   Die   situatie   van   9   kinderen   heeft   wel   een   jaartje   of   zes   geduurd, voordat   er   weer   wat   de   duiventil   verlieten…Mogelijk   was   een   deel   al   aan   het   werk   of   in betrekking,   Houd   even   in   gedachten   dat   de   Gevers   Deijnoot   kinderen   wat   blauw   bloed   in   de aderen hadden….
Kindersterfte Terug   in   de   tijd.   Kindersterfte,   überhaupt   sterfte,   was   hoog.   Vaak   als   gevolg   van   epidemieën.   De   tijd   waarover   we   spreken,   het   midden van   de   19e   eeuw,   was   nu   niet   bepaald   een   gezonde   tijd.   In   het   eerste   levensjaar   ging   maar   liefst   27%   van   de   kinderen   dood.   14% overleed   tussen   1   en   5.   En   voor   het   twintigste   levensjaar   was   de   helft   van   de   geborenen   al   overleden….Zuigelingensterfte?   Pas   in   1890 loopt   dat   terug   van   25%   naar   5%   in   de   twintiger   jaren   en   minder   dan   0,5   %   heden.   En   om   het   verhaal   compleet   te   maken   18%   overleed pas na het 65e levensjaar. Je leert er mee rekenen als (amateur) genealoog om de juiste data te vinden. Als   we   dat   vergelijken   met   heden:   Bijna   48%   overlijdt   pas   na   het   80e   levensjaar.   Kindersterfte   en   sterfte   onder   de   20   zijn   slechts   in delen   van   procenten   uit   te   drukken.   We   hebben   twee   pie-diagrammen   (volgende   pagina)   opgenomen   om   het   verschil   in   beeld   te brengen. Natuurlijk   was   de   sterfte   hoger   in   de   stad   dan   op   het   platteland.   Dat   werd   opgevuld   met   import!   Vooral   uit   Duitsland.   Je   ziet   dat   effect vooral in de grote steden. (Ook toen al!)