Geschuif met grenzen
Aflevering: 11 dd. 10-5-2008 versie: 1.1
BOMEN MET BERT
DE VERHALEN
Grenzen In   de   genealogieën   van   Van   Loon,   Van   Gent   en   Van   Donkelaar komen   we   zeer   regelmatig   tegen   dat   personen   geboren   zijn   op (in)   Dubbeldam   of   in   Dordrecht.   We   moeten   ons   realiseren   dat de   grenzen   tussen   deze   twee   plaatsen   voeger   heel   anders   la gen dan    in    het    begin    van    de    20e    eeuw.    Vandaar    dat    we    even aandacht schenken aan die grenzen.
De atlas van Kuyper Er   zijn   uitstekende   kaarten   bekend   van   Dordrecht,   van   het eiland   en   van   Dubbeldam.   Ze   dateren   vanuit   de   tijd   dat Grootmoeder   van   Gent   net   geboren   was.   Zo   rond   1867. Om     nog     enkele     ankerpuntjes     te     geven:     De     Nieuwe Merwede      was      dan      pas      aangelegd,      waardoor      de waterafvoer   verbeterd   werd.   In   december   1871   wordt   de Spoorbrug   bij   Moerdijk   en   enkele   maanden   daarna   die   over de    Oude    Maas    voltooid.    Er    is    dan    een    spoor ver binding naar   Brussel   en Antwerpen!   Het   lopende   volk   en   de   paard- en-wagens    moeten    het    met    pontveren    doen.    De    oude Lambertus   van   1790   heeft   niet   meer   meegemaakt   dat   de spoorbrug   gereed   was,   maar   hij   is   wel   getuige   geweest   van het   begin   van   de   aanleg   ervan.   Wonend   aan   de   Ringdijk   in Zwijndrecht is hij er vast wel eens gaan kijken…. Dordrecht   werd   uit   zijn   isolement   gehaald.   Want   voor   1871 kon je Dordrecht alleen via een pontverbinding bereiken.
De Weeskinderendijk. Ten   zuiden   van   de   spoorlijn   Dordrecht   –   Zwijndrecht,   tegen   de   rivier,   de   Oude   Maas,   ligt   een   gebied   waar   de   naam   Van   Loon wel   bekend   was.   Op   het   kaartje   links,   daterend   uit   1868   zijn   enkele   interessante   dingen   te   zien.   We   zien   de   spoorweghaven, ook   wel   Dokhaven   genoemd.   We   zien   de   Molenweide   met   een   watermolen   er   in,   die   ongeveer   op   de   hoek   van   de   latere Marnixstraat   en   Hugo   de   Grootlaan   heeft   gestaan.   Vandaar   dat   mijn   vader   altijd   sprak   over   de   watermolenweide.   We   zien   een weg   getekend   rondom   allerlei   inhammen   en   we   zien   vele   molens   aan   kanten   ervan.   Ook   van   belang   is   de   weg   naar Willemsdorp   (genoemd   naar   ir.   Willems   die   het   dorp   heeft   gebouwd),   ook   later   genaamd   “de   Mijlweg”   en   “de   Straatweg”.   We kijken   nog   even   verder   op   het   kaartje.   De   spoorbrug   is   al   ingetekend,   maar   is   nog   niet   klaar.   Dat   zal   pas   1872   een   feit   zijn.   En dan   al   die   inhammen!   Dat   zijn   balkengaten,   waarvan   we   uit   onze   jeugd   nog   herinneren   dat   er   bij   de   houtzagerij   van   Berger   er een   deel   van   te   zien   was.   De   molens   aan   de   zuidkant   van   de   Weeskinderendijk   zijn   voornamelijk   zaagmolens,   maar   dat   zal de   lezer   niet   verbazen.   We   zijn   nog   niet   uitgekeken;   bij   de   Kalkhaven   zien   we   ook   een   molen.   Ook   daar   heeft   een   Van   Loon de   wieken   laten   draaien. Tot   slot   wijzen   we   er   op   dat   Lambertus   van   Loon   (mijn   grootvader)   woonde   aan   de   noordkant   van   de Weeskinderendijk   tegen   de   spoorweghaven   aan.   Daar   is   zijn   derde   zoon   (Lambertus   van   1902)   ook   geboren.   Na   wat omzwervingen   in   het   pas   aangelegde   Krispijn,   Huijgenstraat   en   omgeving,   huurt   Grootvader   Lambertus   tot   zijn   dood   een huisje   van   de   kunstmestfabriek   aan   de   ’s-Gravendeelsedijk,   waar   hij   baas   was.   Mogelijk   was   het   een   huisje   waar   de   baas   in woonde…Ook   die   plek   staat   op   het   kaartje,   vlak   bij   de   weg   naar   Willemsdorp.   Als   hij   overlijdt,   moet   het   huis   opgeleverd worden. De nieuwe baas moet er in. Tja, er was nog geen huurbescherming….
Terugkeer naar de geboortegrond Met   zekerheid   weet   ik   dat   mijn   vader   Lambertus   van   Loon   geboren   is   op   de   Weeskinderendijk.   Op   nummer   13f   Het   was   een terrein   met   huisjes,   zo   stel   ik   me   voor,   op   de   plek   waar   de   molen   Willem   I   had   gestaan.   Maar   dat   is   giswerk.   In   ieder   geval   lag het   aan   de   noordzijde   van   de   Weeskinderendijk.   De   Weeskinderendijk   is   de   U-vormige   ring   oostwaarts   vanaf   de   rivier.   En   als je   goed   kijkt   stonden   er   allemaal   molens.   Ik   ben   gaan   reconstrueren..   De   molens   hebben   allemaal   een   naam   gekregen.   Hun glorietijd   hield   op   in   de   19e   eeuw.   Opkomst   van   de   industrie,   aftakeling   door   het   opkomen   van   de   vuile   energie,   stoom-   en gasmachines   namen   het   werk   van   de   wieken   over…..      Maar   hout   werd   er   gezaagd…   De   tras,   de   gerst   en   de   rijst   werd   gepeld of gemalen. Om   de   cirkel   rond   te   maken,   ging   het   gezin   van   Lambertus   (1902),   in   begin   vijftiger   jaren   van   de   twintigste   eeuw   wonen   in een   nieuwe   wijk…   De   Erasmuslaan,   die   tussen   de   “o”   en   de   “l”   van   Molenweide   haaks   op   de   spoorweg   was   aangelegd…. Maar   toen   heette   dat   stuk   van   het   eiland   van   Dordrecht   al   Dordrecht   en   niet   meer   Dubbeldam….   Dordt   had   meer   ruimte nodig,   dijde   uit,   dus   Dubbeldam   kromp.   De   molenweide   werd   woongebied.   De   buitenhuizen   van   de   “hogere”   stand   verloren hun functie. Denk aan Weizicht. De industrie nam toe. Er moesten woningen komen! Wij,   kinderen,   gleden   met   onze   slee   van   de   Weeskinderendijk   af   als   er   sneeuw   lag.   Wij   klommen   de   dijk   op   (via   de   trap)   als een   “noodboodschapje”   (haal   even   nog   vlug   een   onsje…)   moesten   doen   in   de   winkel   van   Wulfse   (groenten)   of   kruidenier, Markesteijn.      Wisten   wij   veel   dat   dit   de   geboortegrond   van   vader   was   en   dat   zijn   ouders   jarenlang   aan   deze   dijk   hadden gewoond?   En   niet   alleen   zijn   ouders….   Ook   zijn   grootouders   hebben   hier   lang   gewoond.   Dicht   bij   de   rivier,   dicht   bij   hun   roots, die voor het grootvadersdeel in Zwijndrecht lagen.